Αμέτρητες Ελληνίδες κατά τη Μεγάλη Επανάσταση υπέστησαν τα δεινά του άμαχου πληθυσμού, όπως συμβαίνει πάντοτε σε καιρούς πολέμου. Πάρα πολλές, όμως, διαδραμάτισαν σύνθετο αγωνιστικό ρόλο που, εξαιτίας των αντιλήψεων της εποχής, παραμελήθηκε από ιστορικής απόψεως, ενώ το αντίθετο συνέβη στον κόσμο της ελεύθερης λαϊκής Μούσας. Εκείνη ανέπλασε ολοζώντανη τη γυναίκα του Αγώνα, πριν και μετά το 1821, από μάχιμη στο πλευρό του πολεμιστή μέχρι καπετάνισσα «στεριάς και του πελάγου», ευρηματική, παράτολμη «και θάλασσα σπαρμένη»:
Η Αρκαδιανή
Ποιος είδε ψα-γεια σ’ Αρκαδιανή,
ποιος είδε ψάρι στο βουνό,
Αρκαδιανή καημένη και θάλασσα σπαρμένη.
Ποιος είδε την, γεια σ’ Αρκαδιανή,
ποιος είδε την Αρκαδιανή,
Αρκαδιανή καημένη,
ΣΤΑ ΚΛΕΦΤΙΚΑ ΝΤΥΜΕΝΗ.
Δώδεκα χρό-γεια σ’ Αρκαδιανή,
δώδεκα χρόνους έκανε,
Αρκαδιανή καημένη
στους ΚΛΕΦΤΕΣ ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ.
Κανένας δε, γεια σ’ Αρκαδιανή,
κανένας ΔΕΝ ΤΗ ΓΝΩΡΙΣΕ,
Αρκαδιανή καημένη, ΠΩΣ ΗΤΑΝΕ ΓΥΝΑΙΚΑ
Μια Κυριακή, γεια σ’ ΑΡΚΑΔΙΑΝΗ…
…(χορός συρτός, βουνίσιος)
Κι όταν η Επανάσταση ανέδειξε την Ελευθερία – Ελλάδα «σαν πρώτα ανδρειωμένη», γενναία πάλεψαν και πολλές Ελληνίδες, από το Δούναβη μέχρι το Αιγαίο και τη Μάνη. Επομένως, αναζητώντας την παρουσία τους στο δημοτικό τραγούδι, σε ιστοριογραφικές μαρτυρίες, λογοτεχνικά κείμενα και ιστορικά βιβλία, έχουμε χρέος να μνημονεύουμε όλες τις γυναίκες του πολέμου της Ανεξαρτησίας. Αρκετές άρπαξαν ακόμη και το σπαθί, όχι για να εξαπολύσουν το θάνατο, αλλά για να υπερασπιστούν τη Ζωή που έφερναν στον κόσμο. Κατά κανόνα είναι γνωστές μόνο από την προσφορά τους αλλά και από την ανταύγεια του ήθους τους στις μορφές των ηρωίδων, που κράτησε η Ιστορία.
